تعداد کلمات: ۵۱۵۶ واژه | زمان مطالعه: ۲۹ دقیقه | موضوع: تیپ رفتاری انسان
چهار تیپ رفتاری انسان و چگونگی برقراری ارتباط مؤثر با هر یک در محیط کار و زندگی
محاصرهشده با احمقها (۲۰۱۴) دریچهای تازه به سوی شناخت چهار تیپ اصلی شخصیتی میگشاید و راهکارها و روشهایی را معرفی میکند که به کمک آنها میتوانیم پیام خود را متناسب با ویژگیهای شخصیتی دیگران منتقل کنیم و ارتباط مؤثرتری با آنان برقرار سازیم.
هنگامی که با دیگران همکاری میکنیم یا میکوشیم ایدهای را به آنها بقبولانیم، باید به این نکته توجه داشته باشیم که افراد مختلف، نگرشها و شیوههای ارتباطی متفاوتی دارند. هرچه شناخت ما از ویژگیهای شخصیتی افراد بیشتر باشد، در برقراری ارتباط با آنان، چه در محیط کار و چه در زندگی شخصی، موفقتر خواهیم بود.
توماس اریکسون بیش از بیست سال در زمینه مطالعه و آموزش مهارتهای ارتباطی و رشد رفتاری فعالیت کرده است. او به هزاران مدیر و مسئول اجرایی کمک کرده تا عملکرد حرفهای خود را بهبود بخشند. کتاب «محاصرهشده با احمقها» نیز به یکی از محبوبترین کتابهای غیرداستانی در سوئد تبدیل شده است.
خواندن این کتاب چه فایدهای دارد؟ چگونه با شناخت چهار تیپ شخصیتی، هماهنگتر زندگی کنیم.
گاهی احساس میکنیم در میان انبوهی از آدمهای نادان گرفتار شدهایم! هیچکس حرف ما را نمیفهمد و رفتار دیگران برایمان عجیب، غیرمنطقی و غیرقابل درک است. در چنین شرایطی ممکن است با خود بگوییم: «اینجا چه خبر است؟ چرا هیچکس مثل من فکر نمیکند؟»
اما واقعیت این است که احتمالاً با انسانهای نادان احاطه نشدهایم؛ بلکه در میان افرادی قرار گرفتهایم که شخصیت، نگرش، ارزشها و الگوهای رفتاری متفاوتی با ما دارند.
اریکسون معتقد است انسانها را میتوان از نظر الگوهای رفتاری در چهار گروه اصلی دستهبندی کرد:
-
قرمز؛ سلطهگر و پیشرو (Dominant): قاطع، رقابتجو و نتیجهگرا.
-
زرد؛ الهامبخش و تأثیرگذار (Inspiring): خوشبین، اجتماعی و پرشور.
-
سبز؛ باثبات و حمایتگر (Stable): آرام، صبور و سازگار.
-
آبی؛ تحلیلگر و دقیق (Analytical): منطقی، محتاط و جزئینگر.
اگر از اینکه نمیتوانید با دیگران ارتباط مؤثری برقرار کنید خسته شدهاید، یا احساس میکنید اطرافیانتان از سیارهای دیگر آمدهاند، شاید وقت آن رسیده باشد که شخصیت و الگوهای رفتاری انسانها را بهتر بشناسید. در این خلاصهکتاب با موضوعاتی از این دست آشنا میشویم:
-
شناخت چهار تیپ رفتاری و ویژگیهای آنها؛
-
بررسی تیپهای شخصیتی افرادی مانند بیل گیتس و استیو جابز؛
-
شناخت علت دوری برخی افراد از قرارگرفتن در مرکز توجه؛
-
و یادگیری شیوه مناسب انتقال اخبار ناخوشایند به افراد مختلف.
شناخت چهار تیپ رفتاری؛ نخست قرمز و زرد
فرض کنید قرار است یک سخنرانی یا ارائه فروش برای دو نفر داشته باشید. شاید تصور کنید هر دو نفر پیام شما را به یک شکل دریافت خواهند کرد؛ اما واقعیت چیز دیگری است.
هر پیامی که منتقل میکنیم، از صافی تجربهها، پیشفرضها، باورها و نگرشهای مخاطب عبور میکند. به همین دلیل، ممکن است افراد مختلف از شنیدن یک جمله واحد، برداشتهای کاملاً متفاوتی داشته باشند؛ حتی اگر منظور گوینده چیز دیگری بوده باشد.
خبر خوب این است که میتوانیم شیوه انتقال پیام خود را متناسب با ویژگیهای مخاطب تغییر دهیم. این مهارت زمانی شکل میگیرد که بدانیم نگرشها و الگوهای رفتاری افراد چگونه بر شخصیت و شیوه دریافت پیام آنها تأثیر میگذارند.
به بیان دیگر، وقتی بتوانیم تیپ رفتاری یک فرد را تشخیص دهیم، بهتر میتوانیم پیشبینی کنیم که پیام ما از چه صافیهایی عبور خواهد کرد و چگونه باید آن را بیان کنیم تا به شکلی مؤثرتر دریافت شود.
اریکسون برای توضیح این الگوها به تقسیمبندیای اشاره میکند که ریشه آن به هیپوکرات، پزشک یونانی قرن پنجم پیش از میلاد، بازمیگردد.
۱. تیپ قرمز؛ سلطهگر و قاطع
نخستین گروه، تیپ قرمز است که هیپوکرات آن را «صفراوی» مینامید. جاهطلبی، روحیه سلطهگری، قاطعیت، رقابتجویی و گاه تندخویی از ویژگیهای برجسته این گروه به شمار میروند.
افراد قرمز معمولاً از بیان صریح دیدگاههای خود ابایی ندارند و اغلب در برابر روشهای سنتی و رایج مقاومت میکنند. آنها ترجیح میدهند امور را به شیوه خود پیش ببرند و برای رسیدن به هدف، ابتکار عمل را در دست بگیرند.
از چهرههای مشهوری که نویسنده در این گروه قرار میدهد، میتوان به استیو جابز، باراک اوباما و مارگارت تاچر اشاره کرد.
۲. تیپ زرد؛ الهامبخش و خوشبین
دومین گروه، تیپ زرد است که هیپوکرات آن را «دموی» مینامید. این واژه با ویژگیهایی همچون خوشبینی، شادابی و اعتمادبهنفس ارتباط دارد؛ خصوصیاتی که در افراد زرد بهخوبی دیده میشود.
وقتی دیگران ناامید میشوند، افراد زرد همچنان به دنبال فرصتها و امکانهای تازه میگردند. آنها حتی در شرایط دشوار نیز میکوشند جنبههای مثبت زندگی را ببینند و از لحظات خود لذت ببرند.
یکی از ویژگیهای بارز این گروه، قدرت کلام و میل فراوان به گفتوگوست. افراد زرد ممکن است با سرعت و شور فراوان صحبت کنند و حتی به پرسشهایی پاسخ دهند که هنوز کسی مطرح نکرده است!
البته پرحرفی آنها گاهی برای دیگران خستهکننده است؛ اما خوشبینی و انرژی مثبتشان چنان مسری است که اغلب افرادی جذاب، سرگرمکننده و دوستداشتنی به نظر میرسند.
دو تیپ دیگر؛ سبز و آبی
۳. تیپ سبز؛ باثبات، آرام و حمایتگر
سومین گروه، تیپ سبز است که در تقسیمبندی هیپوکرات با عنوان «بلغمی» شناخته میشد.
آرامش، تعادل، مدارا، صبوری، انعطافپذیری و رفتار دوستانه از ویژگیهای اصلی این گروه است.
اگر قرار باشد شعاری برای افراد سبز انتخاب کنیم، شاید عبارت «آرام باش و به راهت ادامه بده» بهترین گزینه باشد.
برخلاف افراد زرد که معمولاً تمایل زیادی به صحبتکردن دارند، افراد سبز شنوندگان خوبی هستند. آنها با حوصله به حرفهای دیگران گوش میدهند و معمولاً ترجیح میدهند بهجای ایجاد هیاهو، فضایی آرام و باثبات به وجود آورند.
بیش از هر چیز، افراد سبز علاقهای به برهمزدن آرامش محیط، قرارگرفتن در مرکز توجه، ایجاد تنش و ورود به تعارض ندارند.
همین ویژگی باعث میشود آنها اعضای مناسبی برای کار گروهی باشند. به همین دلیل، میتوان افراد سبز را در مشاغل خدمات عمومی و بخشهای دولتی نیز بهوفور مشاهده کرد.
میشل اوباما، جیمی کارتر و مهاتما گاندی از جمله چهرههایی هستند که نویسنده آنها را در این گروه قرار میدهد.
۴. تیپ آبی؛ تحلیلگر، دقیق و کمالگرا
آخرین گروه، تیپ آبی است که هیپوکرات آن را «سوداوی» مینامید.
برخی ممکن است افراد آبی را بدبین بدانند؛ اما خودشان ترجیح میدهند واقعگرا نامیده شوند.
این افراد معمولاً کمالگرا هستند و به جزئیات توجه فراوانی نشان میدهند؛ تا جایی که گاهی همین دقت بیش از اندازه، سرعت انجام کارهایشان را کاهش میدهد.
آنها اغلب پیش از هرگونه اظهارنظر، شرایط را در سکوت بررسی و تحلیل میکنند و معمولاً تا زمانی که مستقیماً از آنها نظرخواهی نشود، افکارشان را با دیگران در میان نمیگذارند.
برای افراد آبی، سکوت یک ارزش محسوب میشود. بااینحال، هنگامی که سخن میگویند، میتوان اطمینان داشت که حرفهایشان حاصل تفکر و بررسی بوده است.
بیل گیتس، آلبرت اینشتین و شخصیت خیالی آقای اسپاک در مجموعه «پیشتازان فضا» از نمونههایی هستند که نویسنده برای این گروه نام میبرد.
ارتباط میان چهار تیپ رفتاری
اکنون که با هر چهار گروه آشنا شدیم، بهتر است آنها را در قالب مربعی تصور کنیم که به چهار قسمت تقسیم شده است.
در این الگو:
-
آبی در قسمت بالا و سمت چپ قرار میگیرد.
-
قرمز در قسمت بالا و سمت راست جای میگیرد.
-
سبز در قسمت پایین و سمت چپ قرار دارد.
-
زرد در قسمت پایین و سمت راست قرار میگیرد.
هر ضلع این مربع نشاندهنده ویژگیهای مشترک میان دو گروه است.
در بخش بالایی، افراد آبی و قرمز بیشتر بر وظایف، مسائل و دستیابی به نتایج تمرکز دارند؛ درحالیکه در بخش پایینی، افراد سبز و زرد توجه بیشتری به انسانها و روابط میان آنها نشان میدهند.
از سوی دیگر، در سمت چپ مربع، افراد آبی و سبز قرار دارند که معمولاً درونگرا، محتاط و کمحرفتر هستند؛ درحالیکه در سمت راست، افراد قرمز و زرد قرار میگیرند که برونگراتر، فعالتر و پیشقدمترند.
البته باید توجه داشت که بیشتر انسانها بهطور کامل در یک گروه جای نمیگیرند. معمولاً یک تیپ رفتاری در آنها غالب است، اما ویژگیهایی از تیپهای دیگر نیز در شخصیتشان دیده میشود.
برای مثال، ترکیب ویژگیهای آبی و سبز یا قرمز و زرد نسبتاً رایج است؛ اما ترکیبهای سبز و قرمز یا آبی و زرد کمتر مشاهده میشوند.
نویسنده معتقد است قرارگرفتن دو تیپ متضاد در کنار یکدیگر ممکن است زمینهساز اصطکاک و تعارض شود؛ مگر آنکه طرفین تفاوتهای رفتاری یکدیگر را بهخوبی بشناسند و مدیریت کنند.
برداشت دیگران از رفتار افراد قرمز و زرد میتواند زمینهساز سوءتفاهم شود
اکنون که با ویژگیهای چهار تیپ رفتاری آشنا شدیم، لازم است بدانیم دیگران ممکن است رفتار هر گروه را چگونه تفسیر کنند.
نکته مهم این است که نیت واقعی افراد همیشه با برداشتی که دیگران از رفتار آنها دارند، یکسان نیست.
با شناخت چهار تیپ رفتاری، میتوانیم ویژگیهای افراد را بهتر تشخیص دهیم و رفتارهای آنها را با قضاوتهای نادرست اشتباه نگیریم.
برداشت دیگران از افراد قرمز
افراد قرمز به دلیل جاهطلبی و بیان صریح دیدگاههایشان، ممکن است از نگاه دیگران افرادی بیادب، کمحوصله، پرخاشگر یا حتی مستبد و سلطهجو به نظر برسند.
اما وقتی از آنها به دلیل رفتار کنترلگرانه یا تحکمآمیزشان انتقاد میشود، ممکن است واقعاً متوجه نشوند که چه اشتباهی مرتکب شدهاند.
از نگاه افراد قرمز، بیان صریح نظر شخصی نهتنها ایرادی ندارد، بلکه رفتاری طبیعی و ضروری است.
آنها معمولاً شور و اشتیاق زیادی دارند و از مواجهه و رویارویی با دیگران نیز چندان گریزان نیستند. حتی ممکن است تعارض را در برخی موقعیتها فرصتی برای روشنشدن مسائل بدانند.
اما چیزی که برای فرد قرمز میتواند تجربهای هیجانانگیز و سازنده باشد، ممکن است برای فرد سبز کابوسی تمامعیار به شمار آید!
افراد قرمز، مانند افراد زرد، اعتمادبهنفس بالایی دارند؛ هرچند افراد آبی ممکن است این اعتمادبهنفس را بیش از اندازه و حتی آزاردهنده بدانند.
افراد قرمز گاهی چنان به درستی تشخیص و تصمیم خود اطمینان دارند که تصور میکنند بهترین راهحل را فقط خودشان میدانند. در نتیجه، ممکن است به این احساس برسند که اطرافشان را افرادی احاطه کردهاند که هیچچیز نمیفهمند!
اما نباید فراموش کنیم که وقتی کسی احساس میکند در میان افراد نادان گرفتار شده است، شاید در واقع با کسانی روبهروست که صرفاً الگوهای رفتاری متفاوتی با او دارند.
برداشت دیگران از افراد زرد
افراد زرد به دلیل پرحرفی و شور و هیجان فراوان در گفتوگو، ممکن است از نگاه دیگران افرادی بیش از اندازه پرحرف، شنوندههایی ضعیف، سطحینگر، بیدقت و حواسپرت به نظر برسند.
این برداشت بهویژه در میان افراد آبی بیشتر دیده میشود؛ زیرا آنها معمولاً خود را نقطه مقابل چنین ویژگیهایی میدانند.
از آنجا که افراد زرد برای انسانها و روابط اجتماعی ارزش زیادی قائلاند، ممکن است از شنیدن چنین قضاوتهایی ناراحت شوند. البته خوشبینی و روحیه مثبت آنها باعث میشود معمولاً زودتر از دیگران از این ناراحتی عبور کنند و به موضوعات تازه بپردازند.
بیشتر افراد، توانایی ارتباطی و قدرت سخنرانی افراد زرد را بهدرستی تشخیص میدهند؛ بهگونهای که گاهی این تواناییها حتی موجب حسادت سایر تیپهای رفتاری میشود.
بااینحال، افراد زرد گاهی چنان بر گفتوگو مسلط میشوند که حتی به پرسشی پاسخ میدهند که خطاب به شخص دیگری مطرح شده است!
چنین رفتاری ممکن است آنها را افرادی خودخواه، خودمحور و علاقهمند به شنیدن صدای خودشان جلوه دهد.
اما واقعیت از نگاه خود آنها چیز دیگری است: اگر حرفی برای گفتن دارند، چرا نباید آن را بیان کنند؟ از طرفی، ممکن است تصور کنند پاسخ آنها از پاسخ دیگران بهتر است؛ پس چه دلیلی دارد منتظر بمانند تا شخص دیگری صحبت کند، حتی اگر پرسش مستقیماً خطاب به آنها نبوده باشد؟
برداشت دیگران از رفتار افراد سبز و آبی نیز میتواند مشکلات غیرضروری ایجاد کند
برداشت دیگران از افراد سبز
آیا تاکنون از خود پرسیدهاید چرا یکی از همکارانتان همیشه ساکت است و کمتر در گفتوگوها شرکت میکند؟
گاهی وقتی فردی سرش را پایین میاندازد، کمتر حرف میزند و دیدگاهش را بیان نمیکند، ممکن است دیگران تصور کنند چیزی را پنهان میکند.
این یکی از برداشتهای رایج درباره افراد سبز است؛ افرادی که آرامش را دوست دارند و تا حد امکان از تعارض و درگیری دوری میکنند.
بااینحال، بیشتر مردم افراد سبز را همانگونه که هستند، یعنی انسانهایی خوشبرخورد، مهربان، دلسوز و صمیمی، میشناسند. شاید یکی از دلایل این موضوع آن باشد که به اعتقاد نویسنده، افراد سبز فراوانترین تیپ رفتاری در جهان هستند.
افراد سبز علاوه بر آنکه اعضای خوبی برای کار گروهی هستند، به کسانی که با آنها پیوند عاطفی برقرار کردهاند نیز وفادار میمانند.
به یاد داشته باشیم که افراد سبز، مانند افراد زرد، بیش از وظایف و مسائل، به انسانها و روابط اهمیت میدهند.
البته همین روحیه اعتماد و وفاداری ممکن است باعث شود دیگران آنها را افرادی سادهلوح و زودباور تلقی کنند.
یکی دیگر از ویژگیهای افراد سبز، وفاداری به عادتها و برنامههای روزمره است.
برای مثال، اگر برنامه همیشگی صبحانه یا ناهار آنها را بر هم بزنید، ممکن است تمام روزشان تحت تأثیر این تغییر قرار بگیرد!
اما شاید مهمترین ویژگی افراد سبز، علاقه شدید آنها به حفظ آرامش و پرهیز از تغییرات ناگهانی باشد.
به همین دلیل، ممکن است در نگاه دیگران افرادی سرسخت، مقاوم در برابر تغییر و حتی بیتفاوت نسبت به مشکلات به نظر برسند.
آنها ترجیح میدهند بحرانها را در سکوت پشت سر بگذارند و امیدوار باشند که با گذشت زمان، شرایط دوباره آرام شود.
اما این رفتار به معنای بیاهمیتبودن مسائل برای آنها نیست.
بنابراین، اگر تغییرات غیرمنتظرهای را به افراد سبز تحمیل کنید، احتمالاً با مقاومت روبهرو خواهید شد؛ مقاومتی که ممکن است آشکار نباشد و به شکل سکوت، مخالفت غیرمستقیم یا رفتارهای منفعلانه بروز کند.
برداشت دیگران از افراد آبی
در نهایت به افراد آبی میرسیم؛ همان کمالگرایان دقیق و جزئینگر.
افراد آبی نیز مانند افراد سبز، به دلیل سکوت و کمحرفی ممکن است از نگاه دیگران افرادی مرموز، گوشهگیر، گریزان یا دور از دسترس به نظر برسند.
از آنجا که این گروه بیشتر به وظایف و مسائل توجه دارند تا انسانها و روابط اجتماعی، رفتار محتاطانه و کمابراز آنها ممکن است چنین برداشتی ایجاد کند که افرادی سرد، بیاحساس، بیاعتنا و فاقد همدلی هستند.
اما شاید توصیف دقیقتر این باشد که افراد آبی دنیای درونی غنی و پرجنبوجوشی دارند و صرفاً ترجیح میدهند بیشتر اوقات را در خلوت خود سپری کنند.
یکی دیگر از عواملی که میتواند زمینهساز اختلاف با افراد آبی شود، زمانی است که آنها صرف بررسی و بازبینی جزئیات میکنند.
برای مثال، کاری که یک فرد زردِ کمتوجه به جزئیات ممکن است در یک ساعت انجام دهد، برای یک فرد آبی میتواند بخش عمدهای از روز را به خود اختصاص دهد!
فرد آبی از آن دسته افرادی است که حتی نتایج یک فرمول را در صفحه گسترده اکسل، با ماشینحساب دوباره محاسبه میکند تا از صحت آن مطمئن شود.
ممکن است یک فرد قرمز چنین رفتاری را وسواس بیش از اندازه بداند؛ اما از نگاه فرد آبی، وقتی صرفکردن کمی زمان بیشتر میتواند احتمال خطا را از میان ببرد، چرا نباید با دقت و مسئولیتپذیری بیشتری کار کرد؟
هنگام انتقاد یا ارائه بازخورد به افراد قرمز و زرد، این نکات را در نظر بگیرید
اکنون که با ویژگیهای رفتاری چهار تیپ شخصیتی آشناتر شدهاید، احتمالاً میتوانید آنها را در محیط کار، همایشها یا حتی در میان اعضای خانواده بهتر تشخیص دهید.
در این مرحله، میتوانیم بررسی کنیم که چگونه با اندکی تغییر در رفتار و شیوه ارتباطی خود، تعامل مؤثرتری با هر یک از این گروهها داشته باشیم.
صرفنظر از اینکه با چه کسی سروکار دارید، ارائه بازخورد یا انتقاد سازنده کار آسانی نیست. بنابراین، بهتر است ببینیم چگونه میتوان این کار را متناسب با ویژگیهای هر تیپ رفتاری انجام داد.
۱. چگونه به افراد قرمز بازخورد بدهیم؟
از برخی جهات، گفتوگو با افراد قرمز آسانتر است؛ زیرا لازم نیست ابتدا با تعریف و تمجید دل آنها را به دست آورید یا زمان زیادی صرف مقدمهچینی کنید تا به موضوع اصلی برسید.
افراد قرمز از گفتوگوهای بیهدف و حاشیهای خوششان نمیآید. بنابراین، اگر میخواهید توجه آنها را جلب کنید، وقتشان را تلف نکنید و مستقیماً سراغ اصل مطلب بروید.
مهمتر از همه، با تردید و دودلی صحبت نکنید. محکم و روشن حرف بزنید، اشتباه آنها را صریح بیان کنید و برای انتقادتان مثالهای عینی و مستند داشته باشید.
افراد قرمز گاهی لجباز یا بیش از اندازه عجول و تکانشی هستند. در چنین شرایطی، ممکن است لازم باشد به آنها یادآوری کنید که در رفتار خود پختهتر و حرفهایتر عمل کنند.
از آنجا که افراد قرمز معمولاً از کوچکترین نشانه ضعف در استدلال طرف مقابل برای تسلط بر گفتوگو استفاده میکنند، لازم است هنگام ارائه انتقاد موضعی استوار داشته باشید.
اگر اندکی عقبنشینی کنید یا در بیان دیدگاه خود تردید نشان دهید، ممکن است تلاش کنند شما را متقاعد کنند که اساساً هیچ مشکلی وجود ندارد!
۲. چگونه به افراد زرد بازخورد بدهیم؟
ارائه انتقاد به افراد زرد چالشهای متفاوتی دارد.
در برخورد با آنها بهتر است گشادهرو، صمیمی و خوشبرخورد باشید و حتی از شوخیهایشان استقبال کنید. چنین رفتاری باعث میشود فرد زرد احساس راحتی و امنیت بیشتری کند و با آمادگی بیشتری به حرفهای شما گوش دهد.
همچنین بهتر است پیش از جلسه، دستور جلسه و فهرستی از نکات اصلی را آماده کنید تا فرد بتواند آنها را همراه خود داشته باشد.
افراد زرد گاهی مسیر گفتوگو را به موضوعات دلخواه خود منحرف میکنند. داشتن دستور جلسه به شما کمک میکند هرگاه بحث از مسیر اصلی خارج شد، دوباره آن را به موضوع موردنظر بازگردانید.
از سوی دیگر، چون افراد زرد ممکن است در سازماندهی امور چندان قوی نباشند و بخشی از مطالب شنیدهشده را بهسرعت فراموش کنند، ارائه فهرستی مکتوب و نسبتاً مفصل از نکات موردنظر، تصمیمها و توافقها بسیار مفید خواهد بود.
بهطور کلی، پس از هر جلسه دونفره، بهتر است از طرف مقابل بخواهید موارد مورد توافق را یادداشت کند و برای شما بفرستد تا مطمئن شوید پیام موردنظر را بهدرستی دریافت کرده است.
این توصیه درباره افراد زرد اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا احتمال دارد بخشی از گفتوگو را به خاطر نسپارند یا برداشت متفاوتی از آن داشته باشند.
چگونه با افراد سبز و آبی ارتباط مؤثرتری برقرار کنیم؟
۳. چگونه به افراد سبز بازخورد بدهیم؟
نویسنده خاطرهای از یکی از تجربههای شخصی خود نقل میکند:
روزی تصمیم گرفتم از یکی از همکارانم به دلیل عملکرد خوبش قدردانی کنم. به همین منظور، همه اعضای تیم را دور هم جمع کردم تا در حضور آنها از زحمات او تشکر کنم.
در آن مراسم، علاوه بر قدردانی در حضور بیستوهفت نفر، پاداش کوچکی به او دادم، چند بلیت سینما برایش تهیه کردم و باقیمانده روز را نیز به او مرخصی دادم.
اما واکنش این همکار که از تیپ رفتاری سبز بود، برخلاف انتظارم بود!
او بعداً مرا به گوشهای برد و با لحنی که هرگز فراموش نخواهم کرد، به رفتارم اعتراض کرد. به نظر او، چرا باید با چنین اقدامی او را در برابر دیگران شرمنده و معذب میکردم، درحالیکه فقط وظیفهاش را انجام داده بود؟
بنابراین، اگر میخواهید با افراد سبز ارتباط خوبی برقرار کنید، تا حد امکان از قرار دادن آنها در مرکز توجه دیگران خودداری کنید.
چه قصد تشویق و قدردانی داشته باشید و چه بخواهید انتقادی مطرح کنید، بهتر است این کار را در جلسهای خصوصی و دونفره انجام دهید؛ در غیر این صورت، ممکن است با دلخوری و رنجش جدی آنها روبهرو شوید.
نکته دیگری که باید درباره افراد سبز بدانید، این است که آنها معمولاً نگرانیها و ترسهای بیشتری را تجربه میکنند. بخش قابلتوجهی از رفتارشان از ترس تعارض و تلاش برای دوری از اختلاف و درگیری ناشی میشود.
از سوی دیگر، عزتنفس آنها ممکن است در برابر انتقاد آسیبپذیر باشد و خودانتقادی شدیدی را تجربه کنند. به همین دلیل، گاهی آنقدر انتقاد شما را میپذیرند و خود را سرزنش میکنند که حتی ممکن است شما دلتان به حالشان بسوزد و از انتقاد خود عقبنشینی کنید!
اما مراقب باشید در این دام نیفتید.
بهتر است بهروشنی توضیح دهید که موضوع، مسئلهای شخصی نیست و هدف شما صرفاً گفتوگویی دوستانه برای اصلاح برخی رفتارها و ایجاد تغییرات لازم است.
همچنین، دستورالعملهای روشن و مشخصی برای حل مسئله ارائه کنید.
افراد سبز معمولاً دستورالعملهای واضح را به ابتکار عمل مستقل ترجیح میدهند. از آنجا که تغییرات ناگهانی نیز برایشان خوشایند نیست، بهتر است راهکارها را به مجموعهای از گامهای کوچک و تدریجی تبدیل کنید تا بتوانند بهمرور زمان آنها را اجرا کنند و به نتیجه مطلوب برسند.
۴. چگونه به افراد آبی بازخورد بدهیم؟
برای انتقال پیام به افراد آبی، نخستین و مهمترین اقدام، آمادگی کامل است.
پیش از ملاقات با آنها، اطلاعات و جزئیات لازم را بهدقت بررسی کنید؛ زیرا افراد آبی به جزئیاتی علاقه دارند که شاید از نظر دیگران چندان مهم نباشد.
اگر بدون آمادگی کافی وارد جلسه شوید، احتمال زیادی وجود دارد که نتوانید آنها را متقاعد کنید.
برای جلب اعتماد و توجه یک فرد آبی، باید اطلاعات دقیق و مستند در اختیار داشته باشید و بتوانید جزئیات موضوع را با دقت توضیح دهید.
اگر پرسشی مطرح کردند که پاسخ آن را نمیدانید، بههیچوجه پاسخ ساختگی ندهید یا چیزی را از خودتان نسازید؛ زیرا به احتمال زیاد دیر یا زود متوجه خواهند شد.
همانند افراد قرمز، بهتر است از گفتوگوهای حاشیهای با افراد آبی نیز پرهیز کنید.
آنها زمانی برای شما احترام بیشتری قائل خواهند شد که مستقیماً به اصل موضوع بپردازید و بتوانید از دیدگاه خود با تکیه بر اطلاعات دقیق، دادههای مستند و استدلال منطقی دفاع کنید.
ترکیب چهار تیپ شخصیتی؛ برخی مکمل یکدیگرند و برخی چالشبرانگیز
اگر مسئول تشکیل گروههای کاری و انتخاب اعضای تیم برای اجرای یک پروژه هستید، بهتر است افرادی را کنار یکدیگر قرار دهید که از نظر ارتباطی بتوانند تعامل مناسبی داشته باشند و ویژگیهای شخصیتیشان مکمل یکدیگر باشد.
کمتر عاملی بهاندازه انتخاب افرادی با عادتها و رفتارهای متضاد و ناسازگار میتواند یک پروژه را با شکست مواجه کند.
ترکیبهای مکمل و سازنده
از نظر نویسنده، برخی ترکیبهای شخصیتی بهطور طبیعی هماهنگی بیشتری با یکدیگر دارند:
-
آبی و قرمز؛
-
سبز و زرد؛
-
آبی و سبز؛
-
قرمز و زرد.
البته این ترکیبها نیز ممکن است با مشکلاتی همراه باشند.
برای مثال، افراد آبی و سبز هر دو معمولاً درونگرا و تا حدودی منفعل هستند. به همین دلیل، ممکن است در تصمیمگیری یا اقدام قاطعانه با دشواری روبهرو شوند؛ هرچند میتوان اطمینان داشت تصمیمهایی که میگیرند، معمولاً با تأمل و بررسی همراه است.
در مقابل، وقتی دو فرد برونگرا و اجتماعی، یعنی قرمز و زرد، در کنار یکدیگر قرار میگیرند، ممکن است با مشکل دیگری مواجه شویم: گفتوگوی زیاد و شنیدن اندک!
به همین دلیل، نویسنده ترکیبهای آبی و قرمز یا سبز و زرد را معمولاً متعادلتر و اثربخشتر میداند.
ترکیب آبی و قرمز؛ ترمز و گاز یک پروژه
وقتی یک فرد قرمز را در کنار یک فرد آبی قرار میدهید، گویی پدال گاز و ترمز یک پروژه را در اختیار دو نفر متفاوت گذاشتهاید.
فرد قرمز با سرعت، جسارت و تمایل به اقدام، پروژه را به حرکت درمیآورد؛ درحالیکه فرد آبی با دقت، بررسی و احتیاط، از بروز خطاهای احتمالی جلوگیری میکند.
از سوی دیگر، هر دو نفر به وظایف و دستیابی به نتایج اهمیت میدهند. بنابراین، میتوانند در کنار یکدیگر ترکیبی کارآمد و اثربخش ایجاد کنند.
ترکیب سبز و زرد؛ توجه به انسانها و روابط
در ترکیب سبز و زرد، با دو تیپ شخصیتی انسانمحور روبهرو هستیم که معمولاً ارتباط خوبی با یکدیگر برقرار میکنند.
آنها تلاش میکنند اعضای گروه احساس رضایت و خوشحالی داشته باشند و روابط میان افراد در شرایط مطلوبی باقی بماند.
بااینحال، چون هر دو گروه در مقایسه با افراد قرمز و آبی توجه کمتری به وظایف و مسائل اجرایی دارند، ممکن است تکمیل پروژه به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
ترکیبهای چالشبرانگیز
۱. قرمز و سبز؛ برخورد سرعت و آرامش
افراد قرمز و سبز معمولاً در برخورد با ویژگیهای شخصیتی یکدیگر دچار اصطکاک میشوند.
فرد قرمز ممکن است تصور کند همکار سبزش بیش از اندازه از حجم کار شکایت میکند و تمایلی به پذیرش مسئولیتهای بیشتر ندارد.
در مقابل، فرد سبز ممکن است همکار قرمز خود را متکبر، بیش از حد تهاجمی و فاقد مهارت شنیدن بداند.
بااینحال، اگر قرار باشد یک فرد نقش رهبر و دیگری نقش پیرو را بر عهده بگیرد، ترکیب قرمز و سبز گاهی میتواند انتخاب مناسبی باشد.
۲. زرد و آبی؛ برخورد هیجان و دقت
از نگاه نویسنده، ترکیب زرد و آبی یکی از دشوارترین ترکیبهای شخصیتی است.
افراد زرد معمولاً بدون آمادگی کافی و بدون توجه جدی به جزئیات وارد عمل میشوند. چنین رفتاری میتواند افراد آبی را که برای برنامهریزی، آمادگی و دقت ارزش زیادی قائلاند، بهشدت کلافه کند.
از نگاه افراد آبی، افراد زرد کسانی هستند که بیش از اندازه حرف میزنند، بهراحتی حواسشان پرت میشود و نمیتوانند روی یک موضوع متمرکز بمانند.
در مقابل، از نگاه افراد زرد، افراد آبی خشک، سختگیر و کسالتآور هستند.
در چنین شرایطی، احتمال دارد دو طرف در اختلافی گرفتار شوند که هیچیک حاضر به پذیرش دیدگاه دیگری نیست و در نهایت، همکاری آنها به بنبست ناخوشایندی میرسد.
عوامل استرسزا برای هر یک از چهار تیپ شخصیتی متفاوت است
هر فردی در شرایط خاصی دچار استرس میشود؛ اما آنچه برای یک نفر لذتبخش و هیجانانگیز است، ممکن است برای فردی دیگر تجربهای ناخوشایند و اضطرابآور باشد.
برای مثال، برخی افراد مانند قرمزها و زردها میتوانند با شور و اشتیاق وارد یک مهمانی شوند و از حضور در جمع لذت ببرند. در مقابل، افراد آبی و سبز ممکن است مجبورشدن به گفتوگو با گروه بزرگی از افراد را تجربهای بسیار دشوار و حتی کابوسوار بدانند.
بنابراین، اگر میخواهیم محیطی آرامتر و رضایتبخشتر برای همه ایجاد کنیم، شناخت عواملی که هر تیپ شخصیتی را دچار استرس میکند، اهمیت زیادی دارد.
۱. عوامل استرسزا برای افراد قرمز
افراد قرمز دوست دارند کنترل امور را در دست داشته باشند، با چالشهای تازه روبهرو شوند، وظایف متنوعی را بر عهده بگیرند و نتیجه ملموس تلاشهای خود را مشاهده کنند.
بنابراین، اگر میخواهید یک فرد قرمز را دچار استرس کنید، کافی است مجموعهای از شرایط زیر را برایش فراهم آورید:
-
انجام کارهای یکنواخت، ساده و بدون چالش؛
-
سپردن وظایفی که هیچ انگیزه یا هیجانی در آنها وجود ندارد؛
-
مجبورکردن او به بیکاری و انتظار طولانی؛
-
محرومکردنش از اختیار و قدرت تصمیمگیری؛
-
قرارندادن او در موقعیتی که بتواند مسئولیت و اقتدار خود را اعمال کند.
چنین شرایطی بهاحتمال زیاد برای فرد قرمز بسیار آزاردهنده خواهد بود و میتواند زمینهساز بروز استرس و نارضایتی جدی شود.
۲. عوامل استرسزا برای افراد زرد
برای افراد زرد، نادیده گرفتهشدن و انزوا از مهمترین عوامل ایجاد استرس است.
برخی از شرایطی که میتوانند آنها را تحت فشار قرار دهند عبارتاند از:
-
نادیده گرفتهشدن و بیتوجهی دیگران؛
-
قرارگرفتن در محیطهایی با نگرشهای منفی و ناامیدکننده؛
-
مجبورشدن به پیروی از برنامههای بسیار خشک و انعطافناپذیر؛
-
محدودشدن آزادی عمل و فرصت ابراز وجود؛
-
سرزنششدن به دلیل تلاش برای شادکردن همکاران و ایجاد فضای صمیمی؛
-
مورد انتقاد قرارگرفتن در حضور دیگران.
همانند افراد سبز، افراد زرد نیز ممکن است از توبیخ و سرزنش در جمع بهشدت آزرده شوند.
اگر این شرایط ادامه پیدا کند، فرد زردی که معمولاً مانند پرتوی نور و شادی در محیط حضور دارد، ممکن است به انسانی ناامید، دلسرد و افسرده تبدیل شود.
پس بهتر است به آنها آزادی عمل بیشتری بدهید، اجازه دهید در برنامهریزی فعالیتهای اجتماعی محیط کار مشارکت کنند و حتی مسئولیت برگزاری مهمانیها و دورهمیهای اداری را به آنها بسپارید.
مهمتر از همه، شور و نشاط طبیعی آنها را سرکوب نکنید.
۳. عوامل استرسزا برای افراد سبز
افراد سبز به حریم خصوصی و برنامههای روزمره منظم علاقه دارند؛ زیرا این دو عامل به آنها احساس امنیت و آرامش میدهد.
اگر میخواهید یک فرد سبز را دچار استرس کنید، کافی است همین احساس امنیت را از او بگیرید. برای مثال:
-
بدون اطلاع قبلی، شیوه انجام کارهایش را تغییر دهید؛
-
پیش از آنکه پروژهای را به پایان برساند، او را از آن پروژه کنار بگذارید؛
-
کاری را که قبلاً انجام داده است، دوباره به او واگذار کنید؛
-
برنامههای روزمره و عادتهای تثبیتشدهاش را بهطور ناگهانی بر هم بزنید؛
-
بدون فراهمکردن فرصت سازگاری، تغییرات تازهای را به او تحمیل کنید.
چنین رفتارهایی ممکن است این احساس را در فرد سبز ایجاد کند که تلاشهایش دیده نمیشود و زحماتش ارزش و اهمیتی ندارد.
در نتیجه، احساس ناامنی، نارضایتی و ناراحتی در او افزایش مییابد.
۴. عوامل استرسزا برای افراد آبی
برای افزایش استرس افراد آبی نیز راههای متعددی وجود دارد!
برای مثال، آنها را مجبور کنید بدون بررسی و برنامهریزی قبلی دست به اقدامات پرریسک بزنند.
مجبورشان کنید زمان بیشتری را با افراد بیش از اندازه احساساتی سپری کنند و فرصت کمتری برای انجام امور منظم، ساختارمند و اداری داشته باشند.
برای کاملکردن این شرایط، تغییراتی را بدون توضیح دلیل و منطق آنها به افراد آبی تحمیل کنید!
این کار میتواند بهشدت آنها را تحت فشار قرار دهد.
افراد آبی نیز مانند افراد سبز، به حریم خصوصی و داشتن فضای شخصی اهمیت میدهند. آنها دوست ندارند در موقعیتی قرار بگیرند که احساس کنند احتمال خطا و اشتباهشان بسیار زیاد است.
افراد آبی برنامههایی را ترجیح میدهند که با دقت و تأمل طراحی شده باشند و برای اجرای درست آنها نیز زمان و فضای کافی در اختیار داشته باشند.
هر چیزی کمتر از این شرایط، میتواند برایشان استرسزا باشد.
جمعبندی نهایی
امیدواریم شناخت این چهار تیپ شخصیتی به شما کمک کند تا اطرافیانتان را بهتر بشناسید، رفتارهای آنها را دقیقتر درک کنید و از بسیاری از تنشها و سوءتفاهمهای غیرضروری در زندگی روزمره بکاهید.
پیام اصلی کتاب
اگر میخواهید از سوءتفاهمها جلوگیری کنید و ارتباطات مؤثرتری با دیگران داشته باشید، شناخت چهار تیپ اصلی شخصیتی اهمیت زیادی دارد.
-
تیپ قرمز: علاقهمند به رهبری، کنترل امور، پذیرش مسئولیت و مواجهه با چالشهاست.
-
تیپ زرد: از خودانگیختگی، شور و اشتیاق، برقراری ارتباط اجتماعی و جذابیت در تعامل با دیگران لذت میبرد.
-
تیپ سبز: آرامش، ثبات، امنیت و قابلاعتمادبودن را ارزشمند میداند.
-
تیپ آبی: برای دقت، نظم، احتیاط، تحلیل و صحت اطلاعات اهمیت زیادی قائل است.
شناخت خواستهها، نیازها و عوامل استرسزای هر یک از این تیپها به ما کمک میکند پیام خود را متناسب با ویژگیهای مخاطب تنظیم کنیم تا احتمال دریافت صحیح و مؤثر آن افزایش یابد. این شناخت همچنین میتواند محیط کار را به فضایی هماهنگتر، سازندهتر و اثربخشتر تبدیل کند.
توصیههای کاربردی نویسنده
به ترکیبهای چالشبرانگیز در پویایی گروهها توجه کنید.
اگرچه همکاری میان افراد آبی و زرد ممکن است دشوار باشد، اضافهکردن یک فرد سبز به این ترکیب میتواند نقش متعادلکننده داشته باشد و فضای متشنج را به محیطی سازنده و ثمربخش تبدیل کند.
به همین ترتیب، اگر در یک گروه تعداد زیادی فرد قرمز و زرد حضور دارند، اضافهکردن یک فرد سبز یا آبی میتواند مفید باشد؛ زیرا احتمالاً کسی در گروه خواهد بود که با حوصله به حرف دیگران گوش دهد، نکات مهم را یادداشت کند و اطلاعات و ادعاها را بررسی و صحتسنجی کند؛ کارهایی که افراد قرمز و زرد معمولاً تمایل کمتری به انجام آنها دارند.
پیوند مطالب کتاب با الگوی هارمونی
با توجه به سه بنیان اصلی الگوی هارمونی، یعنی مرکزیت، توازن و جریان، میتوان از مطالب این کتاب برداشت کاربردی جالبی داشت:
| بنیان هارمونی | ارتباط با محتوای کتاب |
|---|---|
| مرکزیت | شناخت ویژگیهای شخصیتی، نیازها، ارزشها و انگیزههای خود و دیگران |
| توازن | ایجاد تعادل میان تفاوتهای رفتاری و مدیریت تعارضها و انتظارات |
| جریان | تنظیم شیوه ارتباط، ارائه بازخورد و ایجاد همکاری مؤثر میان افراد |
برداشت کلیدی: تفاوتهای شخصیتی لزوماً مانع ارتباط مؤثر نیستند؛ مشکل زمانی ایجاد میشود که تفاوتها را نشناسیم، نپذیریم و نتوانیم متناسب با آنها رفتار کنیم.
یک نکته علمی نیز شایان توجه است: تقسیمبندی رنگی کتاب، الگویی سادهشده برای شناخت رفتار است و نباید آن را آزمونی قطعی یا تشخیص علمی شخصیت تلقی کرد. انسانها پیچیدهتر از آن هستند که بتوان تمام ویژگیهایشان را در چهار رنگ خلاصه کرد.
به نظر میرسد این کتاب میتواند نقطه شروع مناسبی برای بررسی موضوع «شناخت تفاوتهای فردی و ایجاد هماهنگی در روابط انسانی» باشد.
شما میتوانید این کتاب را از انتشارات مکتب تغییر تهیه کنید.














