1. خانه
  2. مقالات
  3. رهبری کسب و کار
  4. تجزیه و تحلیل محیطی

تجزیه و تحلیل محیطی

تجزیه و تحلیل محیطی
بازدید : 95

تجزیه و تحلیل محیطی

سازمان‌­هایی که در یک محیط قرار دارند، اغلب نسبت به حقایق، رویه­‌ها و تغییرات یکسان، به شکلی کاملاً متفاوت واکنش نشان می­‌دهند. مدیران در سازمان­‌های مختلف در مورد اطلاعات خود از محیط بیرونی، برداشت­‌های گوناگونی دارند. آنها برای تصمیم­‌گیری، حقایق و اطلاعات مختلفی را بر می­‌گزینند و اطلاعات یکسان را به طرق مختلفی تعبیر می­‌کنند. همانطور که فلاتری می­‌گوید: «رویکرد کارآفرینی بر این فرض استوار است که سازمان­‌ها باید بیشتر فرصت‌مدار باشند تا مسئله‌مدار». تغییر به سمت کارآفرینی از طریق فرصت­‌های محیطی ساده نیست، اما بهر حال برای سازگاری و بقای بلندمدت سازمان الزامی است. سازمان­‌های کارآفرینانه در مواجهه با محیط بیرونی باید از ویژگی­‌های خاصی برخوردار باشند. جدول شماره ۱، نحوه تعامل سازمان­‌های سنتی و سازمان­‌های کارآفرین را با محیط بیرونی مورد ارزیابی قرار می­‌دهد.

اطلاعات مربوط به محیط بیرونی یک سازمان همانند ماده خام برنامه­‌ریزی استراتژیک است. بخش اعظم داده­‌های عینی در مورد محیط عموماً برای همه سازمان­‌ها در دسترس هستند. فرآیندی که باعث تفاوت سازمان­‌ها در واکنش نشان دادن به محیطی یکسان می­‌گردد، میزان توجه یا عدم توجه مدیریت به اتفاقات رخ داده در محیط خواهد بود. به عبارت دیگر، مدیران باید به چه نوع و حجم از اطلاعات در مورد محیط بیرونی توجه کرده و از آنها استفاده نمایند؟

جدول شماره ۱: مقایسه سازمان­‌های سنتی و کارآفرین در ارزیابی محیط بیرونی

ابعادسازمان­‌های سنتیسازمان­‌های کارآفرین
ارزیابی اطلاعات محیطیسخت­‌گیری بی­‌مورد و انعطاف­‌ناپذیری باعث عدم توجه به فرصت­‌های جدید می­‌گردد.انعطاف­‌پذیری باعث آشکار شدن فرصت­‌های جدید از منابع گوناگون می‌گردد.
محیط دور (عام)منبع عدم قطعیت و ابهام بسیار است که سازمان باید سعی کند آن را کاهش دهد.منبع فرصت­‌ها برای بازارهای تولیدات و شرکت­‌های جدید بسیار است.
محیط رقابتیرویکردهای دفاعی و واکنشی، خطرات اولیه مسأله مورد توجه هستند.رویکردهای تهاجمی و پیشگیرانه، فرصت­‌ها هدف ارزیابی هستند.
کنکاش محیطمسئولیت‌پذیری مدیریت ارشد. کار براساس برنامه­‌ریزی سالانهبخشی از وظیفه و شغل روزمره هر مدیر است.

 با توجه به حجم اطلاعات در دسترس، تصمیم­‌گیران سازمان­‌ها، معیارهای ذهنی را برای توجه به اطلاعات مربوط به محیط‌شان توسعه می­‌دهند. در برخی سازمان­‌ها، مدیران انعطاف­‌ناپذیر هستند. آنها کار خود را فقط آنگونه که هست، می­‌شناسند و به اطلاعاتی که مستقیماً با کارشان ارتباط ندارد، توجه نمی­‌کنند. فرهنگ یک سازمان و ساختارهای تشویقی آن این نوع روش انعطاف­‌ناپذیر بررسی محیط بیرونی را تقویت می­‌کند.

عدم توجه و انعطاف­‌ناپذیری در قبال ویژگی­‌های سازمانی همچون فرهنگ آن و سیستم تشویقی، یک سیستم بسته را در سازمان خلق می­‌کند که صرفاً از آنچه که سازمان در گذشته بوده است، حمایت می­‌کند. در نتیجه، ممکن است فرصت­‌های جدید در اختیار سازمان­‌ها نادیده گرفته شوند.

همانطور که نمودار شماره ۱ نشان می­‌دهد، عدم توجه به اطلاعات، باعث ایجاد شکاف اطلاعاتی می‌شود که در روند استفاده از اطلاعات توسط سازمان خلل ایجاد می­‌کند.

ترغیب کارآفرینی نیازمند آن است که تصمیم­‌گیران انعطاف­‌پذیر باشند. مدیران به جای عدم توجه به کلیه اطلاعاتی که ربطی به کارهای فوری آنها ندارد، باید طیف گسترده­‌تری از اطلاعات را ارزیابی نمایند. این ارزیابی به سازمان در تبدیل شدن به یک سیستم باز که فرصت­‌های زیادی را در اختیار مدیریت سازمان در بررسی شرایط استراتژیک آن قرار می­‌دهد، کمک می­‌کند. بدون این نوع انعطاف‌پذیری، بسیاری از سازمان­‌های بزرگ، همانند آنچه که امروز به نظر می­‌رسند، نیستند. نمودار شماره ۲ نشانگر آن است که چگونه اطلاعات از محیط بیرونی به یک سازمان دارای سیستم بسته و باز جریان می­‌یابد.

تجزیه و تحلیل محیطی

نمودار شماره ۱: سیستم بسته برداشت از محیط

توسعه فرآیندهای سازمانی که انعطاف­‌پذیری را ترغیب می­‌کند و مدیرانی که به شکلی کارآمد در یک سبک سیستم باز تصمیم­‌گیری، فعالیت می­‌کنند، نیاز به زمان دارند. هر چه مزایا و پاداش­‌ها بیشتر باشد، سازمان در بلندمدت کارآفرین­‌تر خواهد بود. انعطاف­‌پذیری یک پیش شرط اساسی برای خلاقیت است. آموزش و سابقه خاص هر تصمیم‌گیرنده نیز بر ماهیت عدم توجه به محیط در میان مدیران تأثیر می­‌گذارد. در تیجه، حتی مدیران یک سازمان نیز ارزیابی کاملاً متفاوتی در قبال یک موقعیت یکسان خواهند داشت.

تفاوت­‌هایی که ذکر شدند، نشانگر نیاز به وجود افرادی گوناگون با سوابق و آموزش­‌های متفاوت است که می­‌توانند فعالانه در تصمیم­‌گیری پیرامون موضوعات استراتژیک شرکت کنند.

تجزیه و تحلیل محیطینمودار شماره ۲: سیستم باز برداشت از محیط

ایگور آنسف (۱) برای تنظیم اهداف، تجزیه و تحلیل نقاط قوت و ضعف سازمان،‌ و برای فرآیند تغییر استراتژیک، تهدیدات و فرصت­‌ها را به عنوان مرجع اساسی مورد توجه قرار می­‌دهد. این موضوع در قالب آنچه که تحت عنوان تجزیه و تحلیل SWOT نامیده می­‌شود، که بر نقاط قوت و ضعف، فرصت­‌ها و تهدیدات که سازمان با آن مواجه می­‌شود، مورد بررسی قرار می­‌گیرد.

۱. نقاط قوت: جنبه­‌های مثبت یا ویژگی­‌های متمایز یا صلاحیت‌هایی که مزیت مهمی در بازار را برای سازمان فراهم می­‌سازد که بر آن اساس به‌سازی استوار می­‌گردد. ویژگی­‌هایی همچون موقعیت فعلی بازار، ‌اندازه، ساختار، تخصص مدیریتی، منابع فیزیکی و مالی، منابع انسانی، تصور و شهرت. با انجام پژوهش در خصوص فرصت­‌های بیرونی که با نقاط قوت سازمان منطبق می­‌شود، می­‌توان اثرات تضایف یا هم­‌افزایی را در سازمان درحد بهینه ایجاد نمود.

۲. نقاط ضعف: جنبه­‌های منفی یا نقائص در صلاحیت‌ها و منابع فعلی یا تصور و شهرت سازمان است که اثربخشی را محدود ساخته که باید مورد اصلاح قرار گرفته و با نیازمند اقدام عملی برای حداقل‌سازی اثرات آن است. فعالیت در بازار محدود، تسهیلات محدود، تجهیزات فرسوده و از رده خارج، درصد بالای هزینه ثابت، ساختار بوروکراتیک، درصد بالای شکایت مشتریان، کمبود یا ناکارآمدی مدیران کلیدی، نمونه­‌هایی از نقاط ضعف سازمان محسوب می‌­شوند.

۳. فرصت­‌ها: شرایط مساعدی که از ماهیت تغییرات در محیط بیرونی سازمان بروز و ظهور می­‌یابد. سازمان نیازمند آن است که به مسائل استراتژی صنعت و واکنش به تغییرات آن حساسیت داشته باشد. برای نمونه، بازارهای جدید، پیشرفت­‌های تکنولوژیکی، عوامل اقتصادی بهبود یافته، یا ورشکستگی رقباء از جمله فرصت­‌های محیطی یک سازمان محسوب می­‌شود. فرصت­‌ها برای سازمان، ظرفیت بهبود یا ایجاد محصولات، خدمات یا تسهیلات جدید را فراهم می­‌سازد.

۴. تهدیدها: نقطه مقابل فرصت­‌ها هستند و به موقعیت­‌های نامساعدی اشاره دارند که ناشی از محیط بیرونی سازمان هستند و احتمالاً عملیات و اثربخشی سازمان را با مخاطره مواجه می­‌سازند. تغییرات در قوانین و مقررات، معرفی یک محصول جدید از سوی رقباء، ناآرامی­‌های سیاسی یا اقتصادی، شرایط اجتماعی در حال تغییر و اقدامات گروه‌های فشار، از جمله مولفه­‌هایی هستند که ممکن است برای سازمان تهدید ایجاد نمایند. سازمان نیازمند این هستند که به تغییرات که قبلاً رخ داده، واکنش نشان دهند و برای پیش­‌بینی تغییرات عمده در محیط برنامه­‌ریزی نموده و خود را برای مقابله با آنها مهیا نمایند.

چک لیست تجزیه و تحلیل PEST

ریچارد لینچ در سال ۱۹۹۷ در کتاب خود تحت عنوان استراتژی شرکت، چک لیستی برای ارزیابی تجزیه و تحلیل عوامل محیطی در قالب مدل PEST ارائه نموده است.

آینده سیاسی

۱. احزاب و صف­‌بندی­‌های سیاسی در سطح محلی، ملی و بلوک‌های تجاری منطقه­‌ای

۲. قوانین و مقررات همچون قانون مالیات و استخدام

۳. روابط بین حکومت و سازمان

۴. مالکیت حکومت از صنعت و نگرش به انحصار و رقابت

آینده فرهنگی- اجتماعی

۱. تغییر در ارزش­‌ها و فرهنگ

۲. تغییر در سبک زندگی

۳. نگرش‌ها به کار و اوقات فراغت

۴. موضوعات محیط سبز

۵. آموزش و بهداشت

۶. تغییرات جمعیتی

۷. توزیع درآمد

آینده اقتصادی

۱. سرانه تولید ناخالص ملی و تولید ناخالص داخلی

۲. مخارج مصرف کننده و درآمد قابل مصرف

۳. نرخ سود

۴. نرخ ارز و نوسانات آن در بازار

۵. سرمایه­‌گذاری بوسیله دولت، موسسات بخش خصوصی و شرکت‌های خارجی

۶. چرخه اقتصادی

۷. نرخ بیکاری

۸. هزینه­‌های انرژی، حمل و نقل، ارتباطات، مواد اولیه و غیره.

آینده فناوری

۱. خط مشی سرمایه­‌گذاری دولت

۲. نوآوری­‌های پژوهشی که به تازگی شناسایی شده­‌اند

۳. محصولات و اختراعاتی که به تازگی به ثبت رسیده­‌اند

۴. سرعت تغییر و تطبیق با تکنولوژی جدید

۵. میزان هزینه و مخارج تحقیق و توسعه (R & D) که به وسبله رقباء سازمان انجام می­‌شود.

۶. میزان توسعه و بهبودی که در صنایع غیر مرتبط اتفاق افتاد و ممکن است قابل کاربرد باشد.

یکی از اولین تلاش­‌های نظام یافته برای تشریح کاربردهای عدم اطمینان محیطی در سازمان­‌ها، مربوط به «فرد امری» و «اریک تریست» (۱۹۶۵ میلادی) است. آنها نوع­‌شناسی خود از محیط را در قالب چهار نوع محیط سازمانی دسته­‌بندی نمودند که در یک سوی طیف، شرایط «ساکن» و در سوی دیگر طیف، شرایط «متلاطم» قرار دارد. با توجه به این نوع­‌شناسی، آنها آرایش سازمانی مناسب برای این شرایط مختلف محیطی را مورد شناسایی قرار دادند. این رویکرد را می­‌توان در قالب جدول زیر بصورت خلاصه‌شده ملاحظه نمود:

جدول ۱: نوع­‌شناسی اِمری و تریست از محیط­‌های سازمانی

انواع محیط

مشخصات

واکنش سازمانی

ساکن و تصادفی (نامرتب)

(Placid & and Randomized)

ساده‌­ترین نوع محیط، پایین بودن درجه اطمینان، ثابت، تغییرات کمسازمان­‌هایی موفق هستند که دارای ساختارهای سلسله مراتبی و بوروکراتیک، توأم با فرآیندهای کاری استاندارد شده هستند.
ساکن و گروه­‌بندی شده (مرتب) (Disturbed & Reactive)سطح متوسط عدم اطمینان، تعداد زیاد متغیرهای قابل ملاحظه، تا اندازه­‌ای قابل پیش­‌بینیبرنامه­‌ریزی اهمیت پیدا می­‌کند، اما در برخی موارد تمرکززدایی می­‌تواند مؤثر واقع شود.
ناآرام و انفعالی (Disturbed & Reactive))سطح عدم اطمینان و تغییر افزایش یافته، ناپایداری و مغشوش بودن محیط، مشکل بودن پیش­‌بینینیاز به ساختارهای منعطف، انطباق­‌پذیر و نامتمرکز متناسب با شرایط تغییر.
میدان متلاطم (Turbulent Field)پیچیدگی بسیار زیاد، محیط به سرعت متغیر، وابستگی زیاد بین سازمان­‌ها و جامعه،‌ عدم اطمینان گسترده و فزون یافتهنیاز به ساختارهای سازمانی بسیار سیال و انعطاف­‌پذیر، مدیران و کارکنان منعطف در تمام سطوح سازمان

نکته: یکی از جنبه­‌های مهم استراتژی و رشد و توسعه سازمان، مفهوم هم‌افزایی (Synergy) است که به وسیله ایگور آنسف برای کاربردهای مدیریتی ایجاد شده است. وقتی که کل بزرگتر از جمع جبری اجزاء‌ و عناصر مجموعه باشد، هم­‌افزایی اتفاق می­افتد. و قاعده ریاضی ۴= ۲+۲ زیر سئوال می­‌رود و دو بعلاوه دو، ممکن است پنج، شش و حتی بزرگتر باشد. البته ممکن است جمع جبری این معادله کمتر از چهار نیز شود که به آن هم‌افزایی منفی می­‌گویند.

دانلود pdf این مقاله

[products ids=”3553, 2096″]

امتیاز به این مطلب

مطالب بیشتر

برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.
تجزیه و تحلیل محیطی
بازدید : 95

با دوستانتان به اشتراک بگذارید

فهرست
قدرت نوآوری استراتژی
* پیوند بین خلاقیت و برنامه‌ریزی استراتژیک
* کشف فرصت‌های ناب کسب‌وکار
* بازآفرینی مدل کسب‌وکار فعلی
* کشف نیازهای آینده مشتریان
* ورود به بازارهای جدید و بی‌رقیب
* تدوین چشم‌اندازی جدید برای آینده
* ایجاد ساختاری جدید برای نظام نوآوری
منظومه جامع مدیریت کسب‌وکار
دانلود فیلم آموزشی + کتاب رایگان!
کافی است نام، ایمیل و تلفن همراه خود را وارد کنید تا بسته آموزشی رایگان سیستم نوین مدیریت کسب‌وکار شامل فیلم آموزشی و خلاصه کتاب رایگان «رهآورد تلاش» را دانلود کنید.
نام و نام خانوادگی
ایمیل
تلفن همراه
نگران نباشید؛ ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد!
فرصتی برای تغییر
دریافت جدیدترین اخبار دوره
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
به مقام رهبری برسید
شما هم می‌توانید یک رهبر باشید
دریافت رایگان درس اول
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
دریافت رایگان درس اول
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
دریافت رایگان درس اول
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
دریافت رایگان درس اول
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
دریافت رایگان درس اول
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
دریافت رایگان درس اول
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
دریافت رایگان درس اول
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
چک‌لیست آمادگی تغییر
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
چک‌لیست مدیریت تولید و عملیات
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
چک‌لیست تجزیه‌وتحلیل محیطی
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
چک‌لیست برنامه‌ریزی استراتژیک
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
چک‌لیست بهره‌وری و اثربخشی
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.
چک‌لیست BPMN2
ما اطلاعات شما را هرگز فاش نخواهیم کرد.