1. خانه
  2. مقالات
  3. رهبری
  4. تجزیه و تحلیل محیطی

تجزیه و تحلیل محیطی

تجزیه و تحلیل محیطی
بازدید : 8,105

تجزیه و تحلیل محیطی

4/5 - (4 امتیاز)

محیط پیرامونی کسب‌وکارتان را همواره تجربه و تحلیل کنید تا آینده بهتری را رقم بزنید

سازمان‌­هایی که در یک محیط قرار دارند، اغلب نسبت به حقایق، رویه­‌ها و تغییرات یکسان، به شکلی کاملاً متفاوت واکنش نشان می­‌دهند. مدیران در سازمان­‌های مختلف در مورد اطلاعات خود از محیط بیرونی، برداشت­‌های گوناگونی دارند. آنها برای تصمیم­‌گیری، حقایق و اطلاعات مختلفی را بر می­‌گزینند و اطلاعات یکسان را به طرق مختلفی تعبیر می­‌کنند. همانطور که فلاتری می­‌گوید: «رویکرد کارآفرینی بر این فرض استوار است که سازمان­‌ها باید بیشتر فرصت‌مدار باشند تا مسئله‌مدار». تغییر به سمت کارآفرینی از طریق فرصت­‌های محیطی ساده نیست، اما بهر حال برای سازگاری و بقای بلندمدت سازمان الزامی است. سازمان­‌های کارآفرینانه در مواجهه با محیط بیرونی باید از ویژگی­‌های خاصی برخوردار باشند. جدول شماره ۱، نحوه تعامل سازمان­‌های سنتی و سازمان­‌های کارآفرین را با محیط بیرونی مورد ارزیابی قرار می­‌دهد.

 

اطلاعات مربوط به محیط بیرونی یک سازمان همانند ماده خام برنامه­‌ریزی استراتژیک است. بخش اعظم داده­‌های عینی در مورد محیط عموماً برای همه سازمان­‌ها در دسترس هستند. فرآیندی که باعث تفاوت سازمان­‌ها در واکنش نشان دادن به محیطی یکسان می­‌گردد، میزان توجه یا عدم توجه مدیریت به اتفاقات رخ داده در محیط خواهد بود. به عبارت دیگر، مدیران باید به چه نوع و حجم از اطلاعات در مورد محیط بیرونی توجه کرده و از آنها استفاده نمایند؟

جدول شماره ۱: مقایسه سازمان­‌های سنتی و کارآفرین در ارزیابی محیط بیرونی

ابعاد سازمان­‌های سنتی سازمان­‌های کارآفرین
ارزیابی اطلاعات محیطی سخت­‌گیری بی­‌مورد و انعطاف­‌ناپذیری باعث عدم توجه به فرصت­‌های جدید می­‌گردد. انعطاف­‌پذیری باعث آشکار شدن فرصت­‌های جدید از منابع گوناگون می‌گردد.
محیط دور (عام) منبع عدم قطعیت و ابهام بسیار است که سازمان باید سعی کند آن را کاهش دهد. منبع فرصت­‌ها برای بازارهای تولیدات و شرکت­‌های جدید بسیار است.
محیط رقابتی رویکردهای دفاعی و واکنشی، خطرات اولیه مسأله مورد توجه هستند. رویکردهای تهاجمی و پیشگیرانه، فرصت­‌ها هدف ارزیابی هستند.
کنکاش محیط مسئولیت‌پذیری مدیریت ارشد. کار براساس برنامه­‌ریزی سالانه بخشی از وظیفه و شغل روزمره هر مدیر است.

 با توجه به حجم اطلاعات در دسترس، تصمیم­‌گیران سازمان­‌ها، معیارهای ذهنی را برای توجه به اطلاعات مربوط به محیط‌شان توسعه می­‌دهند. در برخی سازمان­‌ها، مدیران انعطاف­‌ناپذیر هستند. آنها کار خود را فقط آنگونه که هست، می­‌شناسند و به اطلاعاتی که مستقیماً با کارشان ارتباط ندارد، توجه نمی­‌کنند. فرهنگ یک سازمان و ساختارهای تشویقی آن این نوع روش انعطاف­‌ناپذیر بررسی محیط بیرونی را تقویت می­‌کند.

 

عدم توجه و انعطاف­‌ناپذیری در قبال ویژگی­‌های سازمانی همچون فرهنگ آن و سیستم تشویقی، یک سیستم بسته را در سازمان خلق می­‌کند که صرفاً از آنچه که سازمان در گذشته بوده است، حمایت می­‌کند. در نتیجه، ممکن است فرصت­‌های جدید در اختیار سازمان­‌ها نادیده گرفته شوند.

 

همانطور که نمودار شماره ۱ نشان می­‌دهد، عدم توجه به اطلاعات، باعث ایجاد شکاف اطلاعاتی می‌شود که در روند استفاده از اطلاعات توسط سازمان خلل ایجاد می­‌کند.

 

ترغیب کارآفرینی نیازمند آن است که تصمیم­‌گیران انعطاف­‌پذیر باشند. مدیران به جای عدم توجه به کلیه اطلاعاتی که ربطی به کارهای فوری آنها ندارد، باید طیف گسترده­‌تری از اطلاعات را ارزیابی نمایند. این ارزیابی به سازمان در تبدیل شدن به یک سیستم باز که فرصت­‌های زیادی را در اختیار مدیریت سازمان در بررسی شرایط استراتژیک آن قرار می­‌دهد، کمک می­‌کند. بدون این نوع انعطاف‌پذیری، بسیاری از سازمان­‌های بزرگ، همانند آنچه که امروز به نظر می­‌رسند، نیستند. نمودار شماره ۲ نشانگر آن است که چگونه اطلاعات از محیط بیرونی به یک سازمان دارای سیستم بسته و باز جریان می­‌یابد.

تجزیه و تحلیل محیطی

نمودار شماره ۱: سیستم بسته برداشت از محیط

توسعه فرآیندهای سازمانی که انعطاف­‌پذیری را ترغیب می­‌کند و مدیرانی که به شکلی کارآمد در یک سبک سیستم باز تصمیم­‌گیری، فعالیت می­‌کنند، نیاز به زمان دارند. هر چه مزایا و پاداش­‌ها بیشتر باشد، سازمان در بلندمدت کارآفرین­‌تر خواهد بود. انعطاف­‌پذیری یک پیش شرط اساسی برای خلاقیت است. آموزش و سابقه خاص هر تصمیم‌گیرنده نیز بر ماهیت عدم توجه به محیط در میان مدیران تأثیر می­‌گذارد. در تیجه، حتی مدیران یک سازمان نیز ارزیابی کاملاً متفاوتی در قبال یک موقعیت یکسان خواهند داشت.

 

تفاوت­‌هایی که ذکر شدند، نشانگر نیاز به وجود افرادی گوناگون با سوابق و آموزش­‌های متفاوت است که می­‌توانند فعالانه در تصمیم­‌گیری پیرامون موضوعات استراتژیک شرکت کنند.

تجزیه و تحلیل محیطینمودار شماره ۲: سیستم باز برداشت از محیط

ایگور آنسف (۱) برای تنظیم اهداف، تجزیه و تحلیل نقاط قوت و ضعف سازمان،‌ و برای فرآیند تغییر استراتژیک، تهدیدات و فرصت­‌ها را به عنوان مرجع اساسی مورد توجه قرار می­‌دهد. این موضوع در قالب آنچه که تحت عنوان تجزیه و تحلیل SWOT نامیده می­‌شود، که بر نقاط قوت و ضعف، فرصت­‌ها و تهدیدات که سازمان با آن مواجه می­‌شود، مورد بررسی قرار می­‌گیرد.

 

۱. نقاط قوت: جنبه­‌های مثبت یا ویژگی­‌های متمایز یا صلاحیت‌هایی که مزیت مهمی در بازار را برای سازمان فراهم می­‌سازد که بر آن اساس به‌سازی استوار می­‌گردد. ویژگی­‌هایی همچون موقعیت فعلی بازار، ‌اندازه، ساختار، تخصص مدیریتی، منابع فیزیکی و مالی، منابع انسانی، تصور و شهرت. با انجام پژوهش در خصوص فرصت­‌های بیرونی که با نقاط قوت سازمان منطبق می­‌شود، می­‌توان اثرات تضایف یا هم­‌افزایی را در سازمان درحد بهینه ایجاد نمود.

 

۲. نقاط ضعف: جنبه­‌های منفی یا نقائص در صلاحیت‌ها و منابع فعلی یا تصور و شهرت سازمان است که اثربخشی را محدود ساخته که باید مورد اصلاح قرار گرفته و با نیازمند اقدام عملی برای حداقل‌سازی اثرات آن است. فعالیت در بازار محدود، تسهیلات محدود، تجهیزات فرسوده و از رده خارج، درصد بالای هزینه ثابت، ساختار بوروکراتیک، درصد بالای شکایت مشتریان، کمبود یا ناکارآمدی مدیران کلیدی، نمونه­‌هایی از نقاط ضعف سازمان محسوب می‌­شوند.

 

۳. فرصت­‌ها: شرایط مساعدی که از ماهیت تغییرات در محیط بیرونی سازمان بروز و ظهور می­‌یابد. سازمان نیازمند آن است که به مسائل استراتژی صنعت و واکنش به تغییرات آن حساسیت داشته باشد. برای نمونه، بازارهای جدید، پیشرفت­‌های تکنولوژیکی، عوامل اقتصادی بهبود یافته، یا ورشکستگی رقباء از جمله فرصت­‌های محیطی یک سازمان محسوب می­‌شود. فرصت­‌ها برای سازمان، ظرفیت بهبود یا ایجاد محصولات، خدمات یا تسهیلات جدید را فراهم می­‌سازد.

 

۴. تهدیدها: نقطه مقابل فرصت­‌ها هستند و به موقعیت­‌های نامساعدی اشاره دارند که ناشی از محیط بیرونی سازمان هستند و احتمالاً عملیات و اثربخشی سازمان را با مخاطره مواجه می­‌سازند. تغییرات در قوانین و مقررات، معرفی یک محصول جدید از سوی رقباء، ناآرامی­‌های سیاسی یا اقتصادی، شرایط اجتماعی در حال تغییر و اقدامات گروه‌های فشار، از جمله مولفه­‌هایی هستند که ممکن است برای سازمان تهدید ایجاد نمایند. سازمان نیازمند این هستند که به تغییرات که قبلاً رخ داده، واکنش نشان دهند و برای پیش­‌بینی تغییرات عمده در محیط برنامه­‌ریزی نموده و خود را برای مقابله با آنها مهیا نمایند.

چک لیست تجزیه و تحلیل PEST

ریچارد لینچ در سال ۱۹۹۷ در کتاب خود تحت عنوان استراتژی شرکت، چک لیستی برای ارزیابی تجزیه و تحلیل عوامل محیطی در قالب مدل PEST ارائه نموده است.

آینده سیاسی

۱. احزاب و صف­‌بندی­‌های سیاسی در سطح محلی، ملی و بلوک‌های تجاری منطقه­‌ای

۲. قوانین و مقررات همچون قانون مالیات و استخدام

۳. روابط بین حکومت و سازمان

۴. مالکیت حکومت از صنعت و نگرش به انحصار و رقابت

آینده فرهنگی- اجتماعی

۱. تغییر در ارزش­‌ها و فرهنگ

۲. تغییر در سبک زندگی

۳. نگرش‌ها به کار و اوقات فراغت

۴. موضوعات محیط سبز

۵. آموزش و بهداشت

۶. تغییرات جمعیتی

۷. توزیع درآمد

آینده اقتصادی

۱. سرانه تولید ناخالص ملی و تولید ناخالص داخلی

۲. مخارج مصرف کننده و درآمد قابل مصرف

۳. نرخ سود

۴. نرخ ارز و نوسانات آن در بازار

۵. سرمایه­‌گذاری بوسیله دولت، موسسات بخش خصوصی و شرکت‌های خارجی

۶. چرخه اقتصادی

۷. نرخ بیکاری

۸. هزینه­‌های انرژی، حمل و نقل، ارتباطات، مواد اولیه و غیره.

آینده فناوری

۱. خط مشی سرمایه­‌گذاری دولت

۲. نوآوری­‌های پژوهشی که به تازگی شناسایی شده­‌اند

۳. محصولات و اختراعاتی که به تازگی به ثبت رسیده­‌اند

۴. سرعت تغییر و تطبیق با تکنولوژی جدید

۵. میزان هزینه و مخارج تحقیق و توسعه (R & D) که به وسبله رقباء سازمان انجام می­‌شود.

۶. میزان توسعه و بهبودی که در صنایع غیر مرتبط اتفاق افتاد و ممکن است قابل کاربرد باشد.

یکی از اولین تلاش­‌های نظام یافته برای تشریح کاربردهای عدم اطمینان محیطی در سازمان­‌ها، مربوط به «فرد امری» و «اریک تریست» (۱۹۶۵ میلادی) است. آنها نوع­‌شناسی خود از محیط را در قالب چهار نوع محیط سازمانی دسته­‌بندی نمودند که در یک سوی طیف، شرایط «ساکن» و در سوی دیگر طیف، شرایط «متلاطم» قرار دارد. با توجه به این نوع­‌شناسی، آنها آرایش سازمانی مناسب برای این شرایط مختلف محیطی را مورد شناسایی قرار دادند. این رویکرد را می­‌توان در قالب جدول زیر بصورت خلاصه‌شده ملاحظه نمود:

جدول ۱: نوع­‌شناسی اِمری و تریست از محیط­‌های سازمانی

انواع محیط

مشخصات

واکنش سازمانی

ساکن و تصادفی (نامرتب)

(Placid & and Randomized)

ساده‌­ترین نوع محیط، پایین بودن درجه اطمینان، ثابت، تغییرات کم سازمان­‌هایی موفق هستند که دارای ساختارهای سلسله مراتبی و بوروکراتیک، توأم با فرآیندهای کاری استاندارد شده هستند.
ساکن و گروه­‌بندی شده (مرتب) (Disturbed & Reactive) سطح متوسط عدم اطمینان، تعداد زیاد متغیرهای قابل ملاحظه، تا اندازه­‌ای قابل پیش­‌بینی برنامه­‌ریزی اهمیت پیدا می­‌کند، اما در برخی موارد تمرکززدایی می­‌تواند مؤثر واقع شود.
ناآرام و انفعالی (Disturbed & Reactive)) سطح عدم اطمینان و تغییر افزایش یافته، ناپایداری و مغشوش بودن محیط، مشکل بودن پیش­‌بینی نیاز به ساختارهای منعطف، انطباق­‌پذیر و نامتمرکز متناسب با شرایط تغییر.
میدان متلاطم (Turbulent Field) پیچیدگی بسیار زیاد، محیط به سرعت متغیر، وابستگی زیاد بین سازمان­‌ها و جامعه،‌ عدم اطمینان گسترده و فزون یافته نیاز به ساختارهای سازمانی بسیار سیال و انعطاف­‌پذیر، مدیران و کارکنان منعطف در تمام سطوح سازمان

نکته: یکی از جنبه­‌های مهم استراتژی و رشد و توسعه سازمان، مفهوم هم‌افزایی (Synergy) است که به وسیله ایگور آنسف برای کاربردهای مدیریتی ایجاد شده است. وقتی که کل بزرگتر از جمع جبری اجزاء‌ و عناصر مجموعه باشد، هم­‌افزایی اتفاق می­افتد. و قاعده ریاضی ۴= ۲+۲ زیر سئوال می­‌رود و دو بعلاوه دو، ممکن است پنج، شش و حتی بزرگتر باشد. البته ممکن است جمع جبری این معادله کمتر از چهار نیز شود که به آن هم‌افزایی منفی می­‌گویند.

امتیاز به این مطلب

4/5 - (4 امتیاز)

مطالب بیشتر

برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.
تجزیه و تحلیل محیطی
بازدید : 8,105

با دوستانتان به اشتراک بگذارید

کلاس کار و زندگی‌ت رو ارتقاء بده و بالا ببر!اطلاعات بیشتر
+