تعداد کلمات: ۲۴۹۳ واژه | زمان مطالعه: ۱۵ دقیقه | موضوع: آنچه تنها وقتی آهسته می‌شوی می‌بینی
چگونه در دنیایی پرشتاب آرامش خود را حفظ کنیم
آنچه تنها وقتی آهسته می‌شوی می‌بینی (۲۰۱۲) توضیح می‌دهد که دنیای پرشتاب امروز چگونه می‌تواند به‌آسانی ما را از پا درآورد. گاهی حتی ناکامی‌های کوچک فاجعه‌بار به نظر می‌رسند و مشکلات بزرگ‌تر، سنگین‌تر و ویران‌گرتر جلوه می‌کنند. با تمرین ذهن‌آگاهی و مهربانی با خود و دیگران، به خود فرصت می‌دهیم از شتاب زندگی فاصله بگیریم، نفسی تازه کنیم و شادی‌ای واقعی و ماندگار را بیابیم.
هائمین سونیم یکی از تأثیرگذارترین آموزگاران و نویسندگان ذن بودایی در جهان است. او بیش از یک میلیون دنبال‌کننده در توییتر و فیس‌بوک دارد. کتاب‌هایش، از جمله «عشق ورزیدن به ناتمام‌ها»، به بیش از ۳۰ زبان ترجمه شده‌اند و بیش از چهار میلیون نسخه از آن‌ها در سراسر جهان به فروش رفته است.
خواندن این کتاب چه فایده‌ای دارد؟ درس‌هایی الهام‌بخش از یکی از محبوب‌ترین آموزگاران مراقبهٔ بودایی در جهان.
در روزگاری زندگی می‌کنیم که همه‌چیز با شتابی سرسام‌آور پیش می‌رود. میان کار، خانواده، دوستان و گرفتاری‌های روزمره، خیلی زود ممکن است احساس کنیم زندگی از توانمان فراتر رفته است. آخرین باری که لحظه‌ای مکث کردید و تمام توجه‌تان را به خودتان سپردید، چه زمانی بود؟ اغلب اجازه می‌دهیم نیروهای بیرونی سکان زندگی‌مان را به دست بگیرند.
اما در واقع، این دنیا نیست که بیش از اندازه تند می‌گذرد؛ ذهن ماست که چنین شتابی دارد. برداشت ما از جهان تعیین می‌کند آن را چگونه ببینیم. پس اگر ذهنمان را آرام کنیم و به خود فرصت نفس کشیدن بدهیم، خواهیم دید که جهان نیز آرام‌تر به نظر می‌رسد. آن‌وقت مشکلاتی که زمانی ما را در خود غرق می‌کردند، دیگر آن‌قدر بزرگ و هراس‌انگیز نخواهند بود. در این گزیده‌ها، راه‌هایی برای روبه‌رو شدن با عزت‌نفس، روابط و مسیر شغلی‌مان می‌آموزیم.
در خود ویژگی‌هایی چون آگاهی، فروتنی، اعتماد و اعتمادبه‌نفس را پرورش می‌دهیم. راه‌های بسیاری برای رسیدن به روشن‌شدگی وجود دارد، اما همه از یک نقطه آغاز می‌شوند: ذهن شما. در این خلاصه‌کتاب درمی‌یابید:
- چرا دوستی‌هایتان به آتشی شعله‌ور می‌مانند؛
- چگونه ذهنی را که در اندیشه‌های منفی غرق شده آرام کنید؛
- و دیگران واقعاً چقدر به شما فکر می‌کنند.
وقتی ذهن آرام می‌گیرد، جهان هم آرام می‌شود
آیا تا به حال آن‌قدر غرق کاری شده‌اید که همه‌چیزِ دیگر از نظرتان محو شود؟ البته جهان ناپدید نشده است؛ فقط توجه ما چنان بر کاری که پیش رو داریم متمرکز شده که گویی همان کار، تمام جهان است. از نگاه بوداییان، این نمونه‌ای است از اینکه ذهن ما تا چه اندازه بر دنیای پیرامونمان اثر می‌گذارد.
واقعیت ما چیزی جز آنچه ذهن در هر لحظه برای توجه برمی‌گزیند نیست. این موقعیتی که در آن قرار داریم نیست که ما را شاد یا غمگین، مضطرب یا آسوده می‌کند؛ برداشت ما از آن موقعیت است که چنین احساس‌هایی را در ما پدید می‌آورد.
پیام اصلی این است: وقتی ذهن آرام می‌گیرد، جهان هم آرام می‌شود.
بیشتر وقت‌ها، این برداشت ما از رویدادهای گذشته یا اتفاق‌هایی که شاید در آینده رخ دهند است که اندیشه‌ها و احساس‌های منفی را به راه می‌اندازد. اما گذشته و آینده را نمی‌توانیم کنترل یا تغییر دهیم. پس چرا نگرانشان باشیم؟ چرا اجازه دهیم تصور ما از آن‌ها حالمان را ناخوش کند؟
تنها چیزی که می‌توانیم در اختیار داشته باشیم، همین لحظه است. پس فکرهای مربوط به گذشته و آینده را رها کنیم و بگذاریم موج‌های احساس آزادانه در ما جاری شوند. این احساس‌ها به‌مرور التیام می‌یابند و فروکش می‌کنند. تمرکز بر لحظهٔ حال یعنی تمرین آگاهی.
اگر مضطربید، از اضطراب‌تان آگاه باشید. اگر خشمگین‌ید، خشم‌تان را ببینید. پنهان کردن احساس‌ها سودی ندارد. آگاهی، شفافیت و پاکی را به زندگی‌مان بازمی‌گرداند. احساس‌های منفی ماندگار نیستند؛ کافی است نور آگاهی را بر آن‌ها بتابانیم تا زودتر از آنچه فکر می‌کنیم فروکش کنند.
یکی از راه‌های مؤثر برای مدیریت اضطراب، نوشتن فهرستی از همه‌چیزهایی است که در زندگی نگرانمان می‌کنند. هر کاری را که باید انجام دهید بنویسید؛ از کارهای سادهٔ روزمره مثل شستن ظرف‌ها گرفته تا هدف‌های بزرگ‌تری مانند تغییر مسیر شغلی. نوشتن، نگرانی‌ها را از ذهن بیرون می‌آورد و همه را روی یک برگ کاغذ گرد هم می‌آورد. وقتی فهرستتان را نوشتید، به رختخواب بروید و خوب استراحت کنید.
فردا می‌توانید یکی‌یکی به سراغشان بروید. خودآگاهی باید از درون بجوشد. بازنگری در برداشت‌مان از جهان و توجه به اینجا و اکنون، نخستین گام در راه روشن‌شدگی است.
شما احساس‌هایتان نیستید
آگاه بودن از احساس‌ها، به‌ویژه احساس‌های منفی، آسان نیست. وقتی آن‌ها درونمان می‌جوشند، می‌خواهیم مهارشان کنیم، سرکوبشان کنیم و از میان ببریم. اما راه درست این نیست. باید احساس‌هایمان را ببینیم، با آن‌ها آشتی کنیم و اجازه دهیم آزادانه از ما بگذرند.
بااین‌حال، نباید اجازه دهیم احساس‌ها هویت ما را تعریف کنند.
پیام اصلی این است: شما احساس‌هایتان نیستید.
آکواریومی را تصور کنید که لایه‌ای از گل‌ولای در کف آن نشسته است. اگر آب را هم بزنید، گل‌ولای بلند می‌شود و همه‌جا را می‌گیرد. برای اینکه دوباره ته‌نشین شود، آیا دست‌تان را در آب فرو می‌برید و سعی می‌کنید آن را به کف آکواریوم برگردانید؟ البته که نه.
اگر به آن دست نزنید، گل‌ولای خودش آرام‌آرام ته‌نشین می‌شود و به جای خود بازمی‌گردد. احساس‌های منفی، گل‌ولای ذهن ما هستند. نام‌های گوناگونی دارند: خشم، ناامیدی، حسادت، نفرت. اما این‌ها فقط واژه‌اند و چندان کمکی به ما نمی‌کنند. به‌جای چسبیدن به برچسب‌ها، به نیروی نهفته در پس این احساس‌ها توجه کنید و بکوشید بفهمید از کجا سرچشمه می‌گیرند. با گذشت زمان، آن نیرو تغییر می‌کند.
فرو می‌نشیند و دوباره بالا می‌آید تا اینکه دیر یا زود، چیزی دیگر جای آن را می‌گیرد. نیازی نیست برایش ارزشی تعیین کنید. فقط بی‌هیچ قضاوتی از آن آگاه باشید. وقتی حالتان گرفته است، سه دقیقه در سکوت کنار احساس‌هایتان بنشینید. فقط آن‌ها را مشاهده کنید؛ بی‌آنکه بخواهید تغییرشان دهید یا درباره‌شان داوری کنید. به‌زودی خواهید دید نیرویی که پشت آن احساس‌هاست، دگرگون می‌شود.
همان‌طور که نمی‌توانید آب‌وهوا را کنترل کنید، احساس‌هایتان را هم نمی‌توانید به دلخواه خود مهار کنید. حتی سهمگین‌ترین توفان‌ها نیز سرانجام می‌گذرند. شما نیز به‌واسطهٔ احساس‌هایتان تعریف نمی‌شوید؛ همان‌طور که آسمان با یک توفان شناخته نمی‌شود. شما آگاهی‌ای هستید که این احساس‌ها را می‌بیند؛ شاهدی که آمدنشان را می‌نگرد و می‌داند سرانجام ناپدید می‌شوند.
وقتی ببینیم انرژیِ احساس‌هایمان چگونه تغییر می‌کند، درمی‌یابیم که دگرگونی در همه‌چیز ناگزیر است. کافی است به چیزهایی فکر کنید که در کودکی برایتان بسیار مهم بودند؛ سپس آن‌ها را با چیزهایی مقایسه کنید که امروز برایتان اهمیت دارند. ما بی‌آنکه متوجه شویم، تغییر می‌کنیم. تغییر نه خوب است و نه بد؛ فقط هست.
بااین‌حال، بیشتر مردم تمام عمرشان را در برابر تغییر و واقعیتِ موجود مقاومت می‌کنند. وقتی مقاومت می‌کنیم، پیوسته می‌کوشیم خودمان را با جهان سازگار کنیم. اما اگر آنچه را هست بپذیریم، می‌توانیم آسوده‌تر باشیم. بگذارید جهان تغییر کند؛ نمی‌توانید جلویش را بگیرید. فقط می‌توانید بخشی از آن باشید.
شادی را انتخاب کنید، نه موفقیت را
فرقی نمی‌کند چه شغلی داشته باشیم؛ همه می‌خواهیم موفق باشیم. اما موفقیت دقیقاً یعنی چه؟ در پی پول هستیم؟ قدرت؟ دفتر کاری بزرگ‌تر؟ یا هدف نهایی‌مان چیزی ماندگارتر و درعین‌حال ناملموس‌تر است؟
پیام اصلی این است: شادی را انتخاب کنید، نه موفقیت را.
دنبال کردن موفقیت گاهی این‌طور پیش می‌رود: تصور کنید کاری را به دست آورده‌اید که واقعاً دوستش دارید. به آن کار علاقه‌مندید و می‌خواهید رئیس‌ها و همکاران‌تان را تحت‌تأثیر قرار دهید. پس تمام توانتان را می‌گذارید، شبانه‌روز کار می‌کنید و از هر فرصتی برای نشان دادن علاقه‌تان بهره می‌برید.
این رفتار طبیعی است، اما می‌تواند دردسرساز شود. گاهی اشتیاق ما مانع می‌شود کار را به‌خوبی انجام دهیم؛ به‌ویژه اگر نیازهای دیگران را در نظر نگیریم.
برای نمونه، خودتان را آموزگاری تازه‌کار تصور کنید که نخستین روز تدریس‌ش فرا رسیده است. سال‌ها برای این روز زحمت کشیده‌اید و مشتاق‌ید هرآنچه آموخته‌اید به شاگردان‌تان منتقل کنید. پس برنامهٔ درسی‌ای می‌چینید که تا جای ممکن مطالب زیادی در آن گنجانده شده باشد: پروژه‌های دشوار، متن‌های خواندنیِ برانگیزاننده و فعالیت‌های میدانی بیرون از کلاس.
اما پس از حدود شش هفته متوجه می‌شوید شاگردان‌تان از درس عقب افتاده‌اند. تکلیف‌ها را دیر تحویل می‌دهند و هیچ‌کس هم برای فعالیت‌های اضافه بیرون از کلاس وقت نمی‌گذارد. شما فراموش کرده‌اید که این درس تنها یکی از چندین درس آن‌هاست. شور و اشتیاق شما لزوماً همان شور و اشتیاق شاگردان‌تان نیست؛ دست‌کم هنوز نیست.
به بیان دیگر، مشتاق بودن لزوماً به معنای مؤثر بودن نیست.
اگر در کارمان مؤثر نباشیم، نمی‌توانیم شاد باشیم. برای همکاری مؤثر با دیگران، باید اشتیاق را با خرد و دوراندیشی همراه کنیم. از این گذشته، دنبال کردن موفقیت پایانی ندارد. وقتی در پی موفقیت هستیم، معیاری دل‌بخواهی را دنبال می‌کنیم که دیگران برایمان تعیین کرده‌اند. اگر به آن برسیم، بعد چه؟ همیشه هدف دیگری در افق پدیدار می‌شود.
اما شادی هدفی است که خودمان تعریف می‌کنیم. فقط شما می‌توانید تصمیم بگیرید چه چیزی واقعاً شادتان می‌کند. وقتی از کارتان لذت می‌برید، دیگران هم آن را می‌بینند. ترجیح می‌دهید با کسی کار کنید که از کارش لذت می‌برد، یا با کسی که چه کارش را خوب انجام دهد و چه نه، همیشه ناراضی به نظر می‌رسد؟
در پایان، نگران نباشید که دنیا می‌گوید برای شاد بودن چه باید بکنید. هیچ‌کس جز خودتان نمی‌تواند شادی را برایتان تعریف کند. به خودتان وفادار بمانید، دریابید واقعاً از زندگی چه می‌خواهید و در پی آن بروید.
بی‌خودخواهی و خودبزرگ‌بینی عشق بورزید
تلاش ما برای رسیدن به شادی نباید ثروت و دارایی‌های مادی را بر ساختن رابطه‌هایی عمیق و ماندگار با خانواده، دوستان و شریک زندگی‌مان مقدم کند. بااین‌حال، حفظ آرامش و هماهنگی در رابطه‌ها همیشه آسان نیست.
پیام اصلی این است: بی‌خودخواهی و خودبزرگ‌بینی عشق بورزید. اما چطور می‌توان چنین کرد؟
چند راهکار را مرور کنیم؛ نخست، اینکه چگونه احساس‌های واقعی‌مان را بیان کنیم. بسیاری از ما در دام گفتن حرف‌هایی می‌افتیم که واقعاً به آن‌ها باور نداریم. سیاستمداران اغلب چنین می‌کنند: هرچه را خوشایند به نظر برسد می‌گویند تا مردم دوستشان داشته باشند. وقتی ما هم چنین می‌کنیم، از زبان عقل حرف می‌زنیم، نه از دل.
اگر دل‌هایمان به انصاف، فروتنی و صداقت راهنمایی شوند، می‌توانیم با واژه‌هایی ساده و بی‌پیرایه از صمیم قلب حرف بزنیم. چون پیاممان روشن است، دیگر لازم نیست نگران باشیم که مبادا بد فهمیده شود.
اما با کسانی که ترجیح می‌دهیم اصلاً با آن‌ها سروکار نداشته باشیم، چگونه رفتار کنیم؟ وقتی با کسی روبه‌رو می‌شویم که دوستش نداریم، معمولاً وسوسه می‌شویم مقابله‌به‌مثل کنیم و جوابش را بدهیم. چرا؟ چون با این کار فقط مدت بیشتری کنار آن فرد ناخوشایند می‌مانیم. بهتر است به‌جای آن، نفس عمیقی بکشیم، ۳۰ ثانیه صبر کنیم و بی‌سروصدا از آنجا دور شویم.
گاهی حتی عزیزترین دوستانمان هم ممکن است آزرده‌خاطرمان کنند. رابطه‌ای سالم به آتشی پرشعله می‌ماند: حتی در تاریک‌ترین شب‌ها گرما و روشنایی می‌بخشد. اما اگر بیش از اندازه به آن نزدیک بنشینیم، کلافه می‌شویم و شاید حتی بسوزیم. وقتی مدتی از آتش فاصله می‌گیریم، دوباره از گرمایش لذت می‌بریم. به بیان دیگر، برای بهره‌مند شدن از زیبایی هر رابطه‌ای، باید به آن کمی فضا بدهیم.
و اما با رابطه‌هایی که به پایان می‌رسند چه کنیم؟ پایان یافتن یک رابطه همیشه دردناک است. بهترین کاری که می‌توانیم انجام دهیم این است که از رنج و خشمی که درونمان هست آگاه شویم؛ سپس، هر وقت آماده بودیم، طرف مقابل را ببخشیم و رهایش کنیم. این کار را برای او انجام نمی‌دهیم؛ برای خودمان است، تا آزاد شویم و بتوانیم به زندگی ادامه دهیم.
بخشیدن به فروتنی و همدلیِ بی‌قیدوشرط نیاز دارد. کنار گذاشتن غرور هرگز آسان نیست، اما برای رها کردن انرژی منفی پیش از آنکه ما را در خود فروببلعد، ضروری است.
با اعتمادبه‌نفس و باور راسخ زندگی کنید و به آن معنا ببخشید
همهٔ ما می‌خواهیم زندگی‌مان معنایی داشته باشد. اما اغلب برای رسیدن به رضایت، چشم به بیرون از خود می‌دوزیم: به شغل یا رابطه‌هایمان با دیگران. درحالی‌که رضایت واقعی از درون می‌آید.
رسیدن به رضایتی عمیق و پایدار، قدرت، شجاعت و خودآگاهی می‌خواهد.
پیام اصلی این است: با اعتمادبه‌نفس و باور راسخ زندگی کنید و به زندگی‌تان معنا ببخشید.
وقتی به گذشته نگاه می‌کنیم، طبیعی است که ذهنمان بیشتر درگیر لحظه‌های اوج و فرود شود. اما به کارهایی فکر کنید که در هفتهٔ گذشته انجام دادید. شاید پیروزی بزرگی به دست آوردید یا با شکستی سخت روبه‌رو شدید؛ اما در همان هفته در صف فروشگاه هم منتظر ماندید، مسیر خانه تا محل کار را رفت‌وآمد کردید، ظرف شستید و دندان‌هایتان را مسواک زدید.
نکته اینجاست که در هر روز، ساعت‌های معمولی بسیار بیشتر از لحظه‌های استثنایی‌اند. برای رسیدن به شادی واقعی و ماندگار، باید در همین کارهای ساده و روزمره هم به دنبال لذت بگردیم. یکی از راه‌های یافتن چنین لحظه‌هایی این است که مسئولیت کارهایی را که انجام می‌دهیم، بپذیریم. اگر زباله‌ای دیدید، آن را بردارید. اگر کسی نظر شما را پرسید، صادقانه پاسخش را بدهید. پذیرفتن مسئولیت در همین لحظه‌های کوچک، به حس ارزشمندی و اهمیت وجودمان می‌افزاید.
همچنین، دست از نگرانی دربارهٔ نظر دیگران بردارید. بیش از اندازه وقت و انرژی‌مان را صرف این نگرانی می‌کنیم؛ ترسی که نمی‌گذارد با باور و اطمینان زندگی کنیم و مسئولیت زندگی خود را به عهده بگیریم.
نخست باید بدانید که دیگران آن‌قدرها هم که گمان می‌کنید، به شما فکر نمی‌کنند. یادتان هست دوست صمیمی‌تان هفتهٔ پیش چه لباسی پوشیده بود؟ یا آخرین بار که با همسرتان برای شام بیرون رفتید، دقیقاً چه غذایی سفارش داد؟ ما مدام به دیگران فکر می‌کنیم؛ اما معمولاً فقط چند دقیقه، و بعد ذهنمان سراغ موضوع دیگری می‌رود.
دوم اینکه یکی از رهایی‌بخش‌ترین هدیه‌هایی که می‌توانید به خودتان بدهید، این است که بپذیرید قرار نیست همه شما را دوست داشته باشند. اگر با خودتان صادق باشید، می‌دانید که با بعضی‌ها کنار نمی‌آیید؛ چه همکار باشند، چه عضوی از خانواده یا حتی چهره‌ای سرشناس. و این کاملاً طبیعی است. نمی‌توانید افکار دیگران را دربارهٔ خودتان کنترل کنید. بگذارید نظرشان را داشته باشند و به راهتان ادامه دهید.
وقتی دیگر نگران نظر دیگران نباشیم، می‌توانیم به درون خود نگاه کنیم و از خود بپرسیم واقعاً چه می‌خواهیم. فراموش نکنید از گام‌هایی که برای رسیدن به هدف‌هایتان برمی‌دارید لذت ببرید، نه فقط از نتیجهٔ نهایی. و وقتی کسی را می‌بینید که در پی رؤیاهایش است، همان‌طور با او رفتار کنید که دوست دارید دیگران با شما رفتار کنند. گاهی تنها یک تشویق ساده، مهربانی یا امیدبخشی می‌تواند زندگی کسی را برای همیشه تغییر دهد.
جمع‌بندی نهایی
پیام اصلی این خلاصه‌کتاب چنین است: خواسته‌ها و فشارهای دنیای امروز نباید ما را از پا درآورند. با ذهن‌آگاهی و خودآگاهی می‌توانیم زاویهٔ دیدمان را تغییر دهیم و دریابیم که تنها بخش کوچکی از جهانی بسیار بزرگ‌تر هستیم. از گوشهٔ خود در این جهان لذت ببرید، مسئولیتش را بپذیرید و به یاد داشته باشید که شادیِ پایدار، از موفقیتِ زودگذر مهم‌تر است و دست‌یافتن به آن نیز امکان‌پذیرتر.
پیشنهاد عملی: مسیر خودتان را پیدا کنید.
اگر شغل‌تان شما را شاد نمی‌کند، شاید هنوز مسیر مناسب خود را نیافته‌اید. تا جایی که می‌توانید تجربه‌های گوناگون را از سر بگذرانید؛ برای نمونه، در پروژه‌ها یا سازمان‌های مختلف داوطلب شوید یا کتاب بخوانید. با پرورش رابطه‌های تازه، شناخت بیشتری از توانایی‌ها، علاقه‌ها و فرصت‌های پیش رویتان پیدا می‌کنید.
بازخوردی دارید؟ خوشحال می‌شویم نظرتان را دربارهٔ محتوای این خلاصه‌کتاب بدانیم. کافی است در همین پایین نظر خود را بنویسید و دیدگاه‌تان را با ما در میان بگذارید. تا خلاصه‌کتاب بعدی، بدرود.
این کتاب را می‌توانید از انتشارات مکتب تغییر تهیه کنید
